Oosterweelwerken aan Kanaaltunnels leggen oud droogdok bloot

Ter hoogte van het Pomphuis, aan het Albertkanaal, bevinden zich onder de bodem de restanten van het voormalige zevende droogdok. Het droogdok diende onder andere voor de herstelling van passagiersschepen zoals die van de Red Star Line, maar werd in 1982 buiten dienst gesteld. Vandaag ligt het op de plaats waar de Kanaaltunnels worden gebouwd en moet een deel van de vloer van het droogdok worden gesloopt.

Een enorm droogdok voor een groeiende wereldhaven

Begin 20e eeuw groeide de Antwerpse haven razendsnel. Met de bouw van de Royerssluis in 1905 bevestigde Antwerpen haar positie als internationale wereldhaven, naast steden als Hamburg en Rotterdam. In die context ontstond de nood aan een groot droogdok voor het onderhoud en herstel van zeeschepen: droogdok 7.

Het ontwerp van droogdok 7 dateert van 1909. De werken startten in 1910, maar de bouw liep aanzienlijke vertraging op. De voornaamste reden was de uitbraak van de Eerste Wereldoorlog, maar er waren ook technische problemen: tijdens de uitgravingen werd een ondergrondse waterbron ontdekt, en in 1911 begaf een deel van de kaaimuur het samen met de kofferdam, waardoor de werf volledig onder water liep. Pas in 1919 was het droogdok voltooid. 

Met zijn lengte van 225 meter en breedte van 29 meter was het voor die tijd uitzonderlijk groot. Dankzij die afmetingen konden ook grote passagiersschepen, zoals die van de Red Star Line, er terecht voor onderhoud en herstellingen. Het droogdok speelde daarmee een belangrijke rol in de verdere ontwikkeling van de Antwerpse haven. 

Het Pomphuis: techniek en architectuur 

Samen met het droogdok verrees op de zuidelijke dokmuur ook het Pomphuis, samen met een werktuigkundig gebouw. Het werd ontworpen door ingenieur Frans De Winter in eclectische stijl met art-nouveau-invloeden, en kreeg later een beschermde monumentstatus. Het Pomphuis maakte het mogelijk om het droogdok leeg te pompen. Binnen stonden drie grote centrifugaalpompen, aangedreven door elektromotoren.

In 1982 werden droogdok en Pomphuis buiten dienst gesteld. Toen de omgeving in de jaren 90 ingrijpend veranderde door de verbreding van het Albertkanaal, werd een groot deel van droogdok 7 afgebroken. Het Pomphuis bleef echter overeind. In 1993 werd het beschermd als monument en later grondig gerenoveerd. In 2002 kreeg het gebouw een nieuwe functie als restaurant. 

Het droogdok en Pomphuis binnen de werfzone

Vandaag liggen het droogdok en het Pomphuis binnen de werkzone van de Oosterweelwerken aan de Kanaaltunnels, die samen met het Oosterweelknooppunt en de Scheldetunnel de Antwerpse Ring rond maken. Een deel van de resterende dokvloer van droogdok 7 bevindt zich in het tunneltracé en moet tijdens de uitgraving worden gesloopt. Het gaat om een massieve vloer van ongewapend beton, die op sommige plaatsen ongeveer 7 meter dik is.

In tegenstelling tot de dokvloer is het Pomphuis beschermd erfgoed. Het vroegere restaurant heeft tijdens de Oosterweelwerken een tijdelijk onderkomen aan het Kattendijkdok met restaurant Cella. Ondertussen worden uitgebreide maatregelen genomen om het gebouw tijdens de werken maximaal te beschermen. Zo zijn op en rond het gebouw meetinstallaties geplaatst om elke beweging nauwgezet op te volgen. Ook werden preventief steunbalken aangebracht. Zo blijft de impact van de werken voortdurend onder controle.