Afzinkoperatie eerste tunneldeel Scheldetunnel gaat vandaag van start

Vandaag, vrijdag 4 juli, staat er een kanjer van een uitdaging op de agenda: het afzinken van het allereerste tunneldeel van de Scheldetunnel in Antwerpen, één van de meest spectaculaire en technisch uitdagende operaties van de Oosterweelverbinding. “Hier draait het al die tijd om,” zegt Gert Osselaer, Directeur Operaties bij bouwheer Lantis. “Het is het absolute summum van de operatie. Alles wat we de voorbije jaren hebben gebouwd, ontworpen, getest, komt nu samen.” Het is het eerste moment waarop een tunneldeel definitief op zijn plaats in de Schelde komt te liggen. Het deel is het eerste van acht tunneldelen die samen de toekomstige Scheldetunnel zullen vormen, een essentieel onderdeel in het sluiten van de Antwerpse Ring.

Annick De Ridder, Vlaams minister van Mobiliteit en Openbare Werken: "Het afzinken van het eerste tunneldeel luidt de symbolische eindfase in van de reis die in Zeebrugge startte en haar finale bestemming krijgt in de Schelde. In respectievelijk 2028 en 2030 zullen hier mensen door fietsen en rijden. Dat lijkt nu nog nauwelijks in te beelden, maar deze operatie maakt het tastbaar en toont wat er mogelijk is met branie en knowhow, en hoe we in ons kleine Vlaanderen groots kunnen zijn. Dit is de Champions League van engineering."

Afzinken in getijdenrivier Schelde

Het afzinken van een tunneldeel in een getijdenrivier zoals de Schelde is een uitzonderlijk technisch huzarenstuk. De operatie speelt zich daarom af rondom doodtij, een periode waarin het verschil tussen hoog- en laagwater minimaal is waardoor de stroming op de rivier minder sterk is. Doodtij treedt slechts twee keer per maand op en biedt een tijdsvenster om de kritieke afzinkoperatie in uit te voeren. Toch blijft de invloed van het getij voelbaar, zelfs bij doodtij. Daarom wordt er slim gebruik gemaakt van de natuurlijke stroming tijdens de gehele operatie.

Maximaal 35 millimeter afwijking

Eenmaal aangekomen op de afzinklocatie ter hoogte van het Sint-Annabos op Linkeroever, moet het tunneldeel een kwartslag draaien om dwars op de Schelde te liggen. “Zes lierdraden die bevestigd zijn aan ankerpalen op beide oevers nemen het één voor één over van de sleepboten en brengen het tunneldeel voorzichtig in positie met hulp van de ebstroom, die de draaibeweging ondersteunt,” legt Jan Bauwens, projectdirecteur bij aannemer TM COTU* uit.

Het daadwerkelijke afzinken gebeurt met twee afzinkcatamarans over het tunneldeel en ballasttanks in het tunneldeel. Door de ballasttanks in het tunneldeel gedeeltelijk met water te vullen, wordt het tunneldeel net zwaar genoeg om te kunnen zinken. De afzinkcatamarans behouden op dat moment de volledige controle over de daalsnelheid en stabiliteit van het element. 

De hele positionering – zowel horizontaal met de lierdraden als verticaal met de afzinkcatamarans – verloopt trapsgewijs. “Elke stap gebeurt letterlijk met millimeterwerk: eens op de Scheldebodem mag het tunneldeel maximaal 35 millimeter afwijken van de vooraf berekende plaats,” aldus Bauwens. Vanuit een speciaal ingerichte controlekamer op de linkeroever volgen ingenieurs en nautische experts elke beweging in real time, ondersteund door high-precision GPS en directe communicatie met de afzinkcrew. Net door deze ongelooflijke kleine foutenmarge is het hele afzinkproces een traag gebeuren.

Het tunneldeel zakt heel nauwkeurig naar beneden en landt op twee speciaal ontworpen betonnen platen van elk 120 ton, die als tijdelijke steunpunten in de bodem van de Schelde dienen. Een vooraf gemonteerde hydraulische pomp drukt het tunneldeel stevig tegen de aansluitende tunnelmond op de linkeroever. Een rubberen voegprofiel zorgt daarbij voor een waterdichte verbinding tussen de twee betonnen structuren. Zodra het tunneldeel correct gepositioneerd is wordt de ruimte tussen de onderzijde van het element en de tijdelijke steunpunten opgevuld met een zandmengsel via een leidingensysteem dat al eerder in de fietserstunnel is geplaatst. Zo rust het tunneldeel uiteindelijk definitief op de Scheldebodem.

Schelde tijdelijk fysiek gestremd

De totale operatie, vanaf het transport uit het Doeldok tot de laatste fundering onder het tunneldeel op de Scheldebodem duurt zo’n 130 uur. De afzinkoperatie zelf duurt ongeveer 24 tot 30 uur. Vanwege de complexiteit en veiligheid zal de Schelde fysiek worden gestremd. Vanaf vrijdag 4 juli om 5.45 uur tot zaterdag 5 juli om 13.30u wordt de vaarweg plaatselijk afgesloten door de lieren die het element op zijn plaats houden. Deze lopen volledig van de linkeroever naar de rechteroever waardoor de vaarweg volledig onderbroken is voor alle scheepvaart, zowel beroeps- als pleziervaart. De lieren zullen tijdens een groot deel van de operatie onder water zitten waardoor de fysieke stremming niet altijd zichtbaar zal zijn.

Samenwerking van wereldklasse

Deze complexe operatie is het resultaat van een intensieve samenwerking tussen een brede groep van partners zoals Agentschap voor Maritieme Dienstverlening en Kust, Departement Mobiliteit en Openbare Werken, Gemeenschappelijke Nautische Autoriteiten, hulpdiensten, Lantis, Loodswezen, Port of Antwerp-Bruges, TM COTU en zijn onderaannemers Multraship (voor de sleepdiensten) en Immontec (voor het afzinken). “De samenwerkingen en verbinding die we hier vanuit Lantis opzetten, maken het verschil,’ zegt Gert Osselaer. “Enkel door extra in te zetten op deze samenwerking kan een dergelijke complexe operatie in een druk gebruikte Schelde mogelijk gemaakt worden.”

De afzinkoperatie is de hele dag zichtbaar. Passanten en geïnteresseerden zijn uitgenodigd om (met een verrekijker) het afzinken te komen volgen. Ook dit keer voorziet Lantis een liveblog via www.kanjersopkomst.be met beelden en updates doorheen de dag.

Scheldetunnel maakt Ring mee rond 

De Scheldetunnel is opgebouwd uit acht tunneldelen waarvan er nu vier in Antwerpen in het Doeldok liggen tot het moment van afzinken. Nu het eerste element wordt afgezonken, is er plaats voor het vijfde element dat op 9 juli** gepland staat te vertrekken vanuit het bouwdok in Zeebrugge naar Antwerpen. De tunnel bestaat uit twee kokers voor autoverkeer, een vluchtkoker en een zes meter brede fietskoker. De nieuwe tunnel biedt een extra kruising onder de Schelde en maakt zo mee de Antwerpse Ring rond. Vanaf 2028 kunnen fietsers de Scheldetunnel gebruiken, het autoverkeer volgt in 2030. De volledige Oosterweelverbinding is klaar in 2033.

*TM COTU staat voor Tijdelijke Maatschap Combinatie Oosterweeltunnel. De groep bestaat uit de Belgische bouwgroepen BESIX, Stadsbader Contractors, DEME en Jan De Nul.

**De planning is onder voorbehoud en afhankelijk van heel wat factoren zoals weer, wind, golfslag, stroming en getijden.