Belgische Vereniging voor Paleontologie onderzoekt grondlagen op werf Oosterweelknooppunt

Afgelopen weekend kreeg de werf van het Oosterweelknooppunt bijzonder bezoek. Leden van de Belgische Vereniging voor Paleontologie gingen er op zoek naar fossielen, verborgen in grondlagen van miljoenen jaren oud. Een unieke kans, want hoewel de werf een enorme bouwkuip is, bereiken we slechts op één specifieke plek fossielrijke grondlagen die wetenschappelijk interessant zijn.

Een kleine plek met een groot verhaal

Die plek bevindt zich in de kleinste en smalste bouwkuip van de werf, grenzend aan de werf van de Kanaaltunnels. Met een diepte van 29 meter is dit bovendien de diepste bouwkuip van het Oosterweelknooppunt. Hier komen verschillende geologische formaties tevoorschijn die miljoenen jaren oud zijn. Ze vertellen het verhaal van een tijd waarin de zee meermaals kwam en ging, lang voordat Antwerpen eruitzag zoals we het vandaag kennen.

Wat zat er in de grond verborgen?

Tijdens het weekend onderzochten de paleontologen verschillende lagen, elk met hun eigen geschiedenis. Sommige lagen bleken weinig opvallend, andere zaten boordevol fossielen uit een ver verleden. Een veelvoorkomende vondst was de Glycymeris-schelp, vaak nog perfect intact. Deze komen vooral voor bovenaan in de Zanden van Kiel, een grondlaag uit het Mioceen die tot wel 11 miljoen jaar oud is. Andere schelpsoorten in de buit waren de noordkromp (Arctica islandica), de noordse cirkelschelp (Lucinoma borealis), de gewone of platte oester (Ostrea edulis) en de pect Talochlamys multistriata.

Daarnaast werden er nog meer indrukwekkende vondsten gedaan. Zo ontdekten de paleontologen een onderkaak van een walvis, samen met twee wervels en een rib. Van een andere walvis kwamen ook twee fragmenten van de achterkant van de schedel, inclusief een deel van het kaakgewricht, tevoorschijn.

Ook andere zeezoogdieren waren goed vertegenwoordigd. Er werden meerdere wervels, enkele kaakfragmenten en talrijke tanden van dolfijnen en tandwalvissen (Squalodon sp.) gevonden. Er doken ook roggentanden op, samen met een gedeeltelijke staartstekel van een rog, en heel wat haaientanden, een gegeerd object in de paleontologie. Het gaat onder meer om tanden van koehaaien, zoals de gevlekte zevenkieuwshaai (Notorynchus cepedianus), van makreelhaaien waaronder de makohaai (Isurus oxyrinchus) en twee puntgave tanden van de legendarische Carcharocles megalodon, een haai die tot wel 20 meter lang kon worden. Ook de fossiele kieuwboog-aanhangsels van de reuzenhaai (Cetorhinus maximus) werden veelvuldig gevonden, een soort die vandaag nog bestaat.

Sommige tanden zijn nog vlijmscherp, alsof ze net uit de bek van een haai komen, andere zijn volledig afgerold. Dat verschil is een duidelijke indicatie voor een mix van jongere met oudere fossielen en vertelt het verhaal van een zee die zich herhaaldelijk terugtrok en opnieuw oprukte. Het zand van de oudere afzettingen verdween, zwaarder materiaal, zoals haaientanden, bleef liggen en sleet door wrijving met zand en grind. Omdat haaien voor de rest volledig uit kraakbeen bestaan, zijn het enkel de tanden die miljoenen jaren bewaard kunnen blijven. 

Van verleden naar toekomst

Met dit paleontologisch onderzoek sluiten we een bijzonder hoofdstuk af en starten we een nieuwe fase op de werf. Op deze plek in de bouwkuip beginnen we aan de bouw van de tunnelkokers die zullen aansluiten op de Kanaaltunnels onder het Albertkanaal. Deze week zijn de betonwerken voor de eerste vloerplaten gestart. We laten het verleden achter en bouwen verder aan de toekomst.

De Ring rond, onder de grond

Het Oosterweelknooppunt is een nieuw op- en afrittencomplex in het havengebied, ter hoogte van het Noordkasteel. Het vormt een cruciale verbinding voor het rondmaken van de Ring en maakt de haven toegankelijk. Hier komt de nieuwe Scheldetunnel aan land en wordt de aansluiting gemaakt met de Kanaaltunnels onder het Albertkanaal die op hun beurt aansluiten op de Antwerpse Ring. Het knooppunt ligt verzonken in het landschap en is grotendeels overkapt met daarop het toekomstige Ringpark Noordkasteel. 

Het Oosterweelknooppunt wordt gebouwd door aannemer Rinkoniên Oosterweelknoop, een consortium van de bedrijven Artes Group, CIT Blaton, Stadsbader, Mobilis en Boskalis.