Wat houdt het arrest van de Raad van State in? 

Op 29 december 2021 velde de Raad van State een arrest waarmee de Technische Verslagen van de Oosterweelwerken Linkeroever en Scheldetunnel werden geschorst. Als gevolg van dit arrest moesten de grondwerken in en met gebiedseigen gronden binnen het Oosterweelproject worden stilgelegd.    

De Raad verwijst naar de tekst van artikel 158, 5° Vlarebo, waarin vereist wordt dat de Kadastrale Werkzone wordt vastgesteld in het kader van ‘eenzelfde project’. Vermits er in dit geval drie vergunde projecten zijn (Infrastructuurwerken Linkeroever; Scheldetunnel; Aanleg Veiligheidsberm), besluit de Raad dat de Kadastrale Werkzone niet in het kader van eenzelfde project werd vastgesteld maar van drie onderscheiden projecten.  

De Raad van State beslist om de tenuitvoerlegging van de conformverklaring van de geactualiseerde technische verslagen LO en ST te schorsen. 

Wat is een Kadastrale Werkzone (KWZ) en hoe werd dit toegepast binnen het Oosterweelproject? 

Een kadastrale werkzone is een zone die bestaat uit een geheel van gronden met soortgelijke kenmerken. Het betreft kenmerken die een betekenisvol effect op het milieu hebben of een betekenisvol risico voor de volksgezondheid inhouden. De Kadastrale Werkzone is een onderdeel van het Technisch Verslag, en wordt afgebakend  door een erkend bodemsaneringsdeskundige op basis van een code van goede praktijk van OVAM. Conform Vlarebo kunnen binnen éénzelfde KWZ gronden uit dezelfde KWZ verwerkt worden mits respect van het standstill principe. 
 
Lantis werkt, volgens de Technische Verslagen die werden geschorst, voor PFAS-gronden met één KWZ voor de projecten Infrastructuurwerken Linkeroever, Scheldetunnel en de Veiligheidsberm.  
 
Concreet wil dit dan zeggen dat voorzien was dat: 

  • Alle PFAS-grond blijft binnen de KWZ (conform richtlijn OVAM – geen externe afvoer) 
  • Aanleg Veiligheidsberm op terrein 3M voor de meest vervuilde gronden (+70µg/kg ds) die op die manier uit de leefomgeving worden verwijderd 
  • Alle gronden meer dan 70 µg/kg ds worden afgedekt zodat verspreiding via stof en infiltratie van regenwater onmogelijk is 
  • Binnen KWZ principe: grond enkel verplaatsen naar zone met grotere verontreiniging (conform Vlarebo) 
  • Het resultaat is niet alleen een standstill, maar zelfs een verbetering van de situatie want de meest vervuilde gronden worden ingepakt en door de andere PFAS-gronden bij elkaar te brengen (o.a. in bermen) wordt ook de uitloging naar de omgeving beperkt. 

Wat is een Technisch Verslag? 

Een Technisch Verslag is een bodemonderzoek dat opgesteld wordt onder leiding van een erkend bodemsaneringsdeskundige. Het bepaalt de milieuhygiënische kwaliteit en de hergebruiksmogelijkheden van de nog uit te graven grond.  

De hergebruiksmogelijkheid van gronden worden vastgelegd aan de hand van een codering (XYZ) 

  • X: Hergebruik als bodem buiten de kadastrale werkzone (KWZ) 
  • Y: Hergebruik als bodem en bouwkundig bodemgebruik binnen de KWZ 
  • Z: Hergebruik als bouwkundig bodemgebruik buiten de KWZ 
     

Na de opmaak van het Technisch Verslag wordt dit ter conformverklaring voorgelegd bij een erkende bodembeheerorganisatie die het checkt op volledigheid, correctheid en uitvoerbaarheid. 

Een Technisch Verslag is verplicht bij verdachte grond en bij niet-verdachte grond wanneer het totale volume uitgegraven grond meer dan 250 m³ bedraagt. 

Wat zijn de gevolgen van het arrest van de Raad van State voor de Oosterweelwerken? 

De grondverzetwerken op de werf Scheldetunnel en op de werf Linkeroever met gebiedseigen grond liggen stil. Ook het grondverzet naar de Veiligheidsberm op de terreinen van 3M is gestaakt.  

Er is een beperkt aantal activiteiten mogelijk. Extern aangevoerde grond mag nog verwerkt worden en ook activiteiten zonder grondwerken kunnen uitgevoerd worden. Activiteiten in deze context worden vanaf maandag 10 januari 2022 hervat.  

Wat zijn de gevolgen van het arrest van de Raad van State voor Vlaanderen?  

Het arrest is geen Oosterweel-, maar een Vlaams probleem. Voor alle "gecombineerde" projecten in Vlaanderen zijn Kadastrale Werkzones op deze manier bepaald.  

Gevolg: een aantal projecten in Vlaanderen loopt dus eveneens het risico op schorsing van het Technisch Verslag. Denk aan brownfields, grote verkavelingen, lijninfrastructuur, stadsontwikkelingsprojecten, industrieterreinen... zowel privaat als publiek. 

Is er een doorstart van de werken mogelijk na het arrest van de Raad van State?  

Lantis, de bouwheer van het Oosterweelproject, maakt volop werk van nieuwe Technische Verslagen per vergund project (Linkeroever en Scheldetunnel). De nieuwe Technische Verslagen moeten, van zodra ze conform verklaard worden, toelaten om de grondwerken binnen het Oosterweelproject opnieuw volledig op te starten. 

Er worden Technische Verslagen opgemaakt voor Scheldetunnel en Linkeroever. De werken aan de veiligheidsberm op de terreinen van 3M worden voorlopig opgeschort. De gronden met een hogere concentratie dan 70 µg/kg ds, dit zijn de gronden die tot voor kort werden afgevoerd naar de terreinen van 3M, zullen in de Technische Verslagen worden aangevinkt als zijnde “af te voeren”. De volgende zes maanden zoekt Lantis naarstig naar een structurele oplossing voor dit grondverzet. 

Met het indienen van nieuwe Technische Verslagen wordt een eerste stap richting oplossing gezet, maar het is duidelijk dat er nog een aantal stappen nodig zullen zijn vooraleer er een duurzame oplossing bestaat voor de gehele problematiek. Lantis roept iedereen op tot een oplossingsgerichte dialoog en samenwerking.  

Worden er in tussentijd nog maatregelen getroffen om PFAS-risico’s voor de omgeving te beperken?  

De tenuitvoerlegging van dit arrest mag geen ongunstige impact hebben op de gezondheid van de omwonenden.  

  • Stofcoördinator blijft actief 
  • Stofmonitoring blijft actief 
  • Bij negatieve weersomstandigheden (droogte en wind) zullen de werfwegen en grondhopen met PFAS vochtig gehouden worden 
  • PFAS-gronden worden ingezaaid en beschermd tegen verstoffing 
  • Afscherming van en toezicht op de werf blijft behouden